Ez yek ji wan kesan im, ku hestarî xwendina rû-pellên dîrkê me, bi giştî û li seran serî dunyayê. Û dîroka axa welatî min, Kurdistan, bi herî puxtehî (taybetî), û wesan jî pir hestar (hez-dar) im ji nivîsa zimanê Kurdî ra, ji allî koknasî * (etîmlojî) va û peyvsazî (fîlolojî) va. i

Loma jî pir hez dikim ku bi we ra parve bikim, van hinek tiştên min dihîtinî ji êçî (îçî)* zimanê Kurdî bi xwe ve, wekî: i

● Tîpên Nermahiyê ( H ↔ W ↔ Y )
ku dikanin warên xwe bi hev biguhêrin, bi tayabet li dawiya wûteyê, û bê ku mehne û wateya peyvê were guhartin, mîne:
– Ro ( Roh ↔ Row ↔ Roy)
– Ko (Koh ↔ Koy ↔ Kow)
-Go (Go ↔ Gow ↔ Goh) û (Got ↔ Goht ↔ Gowt)

● Rêdera Şemitandinê
Li dawiya peyvên lêker ev tişt dihê (tê) dihîtin, li dema ku ev lêker (verb) cihê xwe digire tev paşgira Dema Borî ( -d / -t ), mîna çawa bi zimanî Înglîzî ( -ed ) nîşana dema borî ye.

– (J) ↔ (ŞT)
Kuj → Kuşt, Biraj → Biraşt, avêj → avêşt, guvaj → guvaşt,
– (P) ↔ (FT)
Dep ↔ Deft (defter), xep ↔ xeft (xeftik), Sip ↔ Sift (sifte),
– (Z) ↔ (ST)
Paraz → Parast, Lîz / Leyz → Lîst / leyst

● Lêkera Alîkar (BÛN, KIRIN, DA)
bi Înglîzî (auxiliary verb: to BE, to MAKE, to DO /Donne), di zimanê Kurdê da xwudî cih û warê taybet e.
– lêkera alîkar ( bûn ) her tim dikeve li paş lêker (Bûn: im, e, î, in).
– lêkera alîkar ( da ) her tim dikeve pêş lêkeran bi rengî pêşgira nîşana dema nuha ( di- ).

▪ tev LÊKER, ew bi hev-dikevin û bi hev ra dibin yek di warî nivîsandinê da, û lêkera alîkar (Bûn: -im, -e, -î, -in) mîna:
dilîzim, lîstim, dibezim, dinivîse, ajowtin, direvin … whd

▪ tev NAMDÊR (navdêr) û RENGDÊR, ew di allî nivîsandinê da ji hev ve-diqetin û çûda dibin, mîna:
(dilîzim = lîstinê dikim), (dibezim = bezê dikim), (binivîsin = nivîsê bikin), (binivîsînin = nivîsînê bikin), (diajowim = ajowtinê dikim) … whd.
Beyar î, Rêzan im, nivîskar in … whd.

● Lêkera Hevbend /Hevdudanî (compound verb)
Dema ku (Namdêr / Rengdêr) digihêje tev Lêkera Alîkar (BÛN, KIRIN, DA), ewan bi hev ra Lêkera Hevbendî (bi hev ra benkirî ne) diafirînin. Û di warî nivîsandinê ji hev ve-diqetin.

Û li ser vê rêderê, hez dikim van çend wûteyên (words in writing form) derbas bûne di nav gotarê we da, bidim ber çavan:

* şîrovekirin … (namdêr e), bi Înglîzî (commenting, posting).
* şîrove kirin … ev her du wûte bi hev ra Lêkera Hevbend in, bi Înglîzî (they did commenting, they did posting).

* nivîskirin … (karî nivîsandinê), ev wûte namdêr e.
* nivîs kirin … (hineka di dema borî da nivîsandine), ev lêkera hevbendî ye.

* diyarkir … ev mîna namdêr nayê.
* diyar kir … ev nivîsa lêkerî hevbend e.

* çarnavên … min bi xwe ev wûte di ferhengan da. ne-dihîtiye !
* çar navên … nivîs zellal e, û bell (clair) e.

* Ev bi demê re bûyî (Bug) … bûyî: nîşana bernam (tu /te).
* Ev bi demê re bûye (Bug) … bûye: nîşana bernam (ev/ew)

* Ev bi demê re bûyî (Bug) û ev nav hemû miletên Silavî ji zimanê kurdî kevin birinî û bikar tînin
* Ev bi demê re bûye (Bug), û ev nav, hemû miletên Silavî ji zimanê kurdî kevin, birinî * û bi kar tînin ….
– karhanîna bêhnokê ( , ) û pitê /xalekê ( . ), girîng dibe wexta ku mebesta ramanê dikevin nav hev.
– birinî … mebesta te ve-digere ( ev nav ), wê demê gerek hevok bibûya:
Ev bi demê re bûye (Bug), û ev nav ku birinî, hemû miletên Silavî ji zimanê kurdî kevin, û bi kar tînin.
– birinî … mebesta te ve-digere ( emû miletên Silavî ), wê demê gerek hevok bibûya:
Ev bi demê re bûyî (Bug), û ev nav ku hemû miletên Silavî ji zimanê kurdî kevin, birine û bi kar tînin.

* resene …
* resen e … ( e = is ), resen (rengdêr e, loma jî nagihêje lêkera alîkar “bûn”).
Ev tişt li ba nivîsa soranî tune ye û nîne ! ku nivîsa lêkara alîkar (bûn) tenê digihêje lêkeran, û nivîsa lêkera (bûn) ve-diqete ji namdêran û rengdêran. (kovara Kurmancî ya instîtuta parîsê ji bo zimanê Kurdî, jimara 3’em, baştirîn nîşan e ji bo vê ramanê).

Û li taliya talî, her tim malla we ava be, û xweş be, û zengîn be.
Bimîne xweş-bar.
Rêzan

——————
P. S. (pişta sernivîsê)
* li ser komputerê xwe, bi hev ra biguvêje (ctrl + ↑) yên allî ÇEPÊ, ku ev nivîsa Kurdî bi rengekî durust were xwandin.
* peyvên mîna (kok, êçî, îçî, anê, annê, nanne, nanê, kop, paşgira (-nî) … whd) ku li herêma Çayî Kurmên belavkirî ne, îro piştî van lî-kolînên dîrokî ku der-dikavin qada meydanê li ser kevin-şopiyên kîşwarên (kingdoms) Xwurriyan (Xûrriyan / Hûrriyan / the Hurrinans), yên ku ve-digerin salên 1400’î B.Z û ber kevintir. i
pir rind nîşan dike û zellal dike û rave me dike, ku ew peyv ji zimanê Xwurrî ne. Û qet ne ji zimanî turkî ne, wekî ku hinek Kurd difilitînin ji devên xwe, û carina jî hinek ji wan asta ji astên nerx buha û bilind in di warê netewî da mîna Cîgerxwîn û yên din. i
Lêkolînek pir nerx buha û berz û bilind li ser malpella (ww.mdaratkurd.com) belavkirî ye, li bin namî: Reşte (relation) navber zimanî Xwurrî û zimanê Kurdî.
مقارنة بين اللغتين الكوردية و الخورية
بعض الأمثلة منها xuda (خودا/خُدا) الكوردية و الإيرانيكية و كلمة ḫud الخورية

للكاتب د. محي الدين عثمان –
li roja 2021-03-22, hatiye balavkirin.