ئاستی نزمی زمانی کوردی خەوشدار لەکۆنفرانسەکەی هەولێر لە سەر زاری هەڵبژێرراوە کوردەکان؟! – محەمەد مەندەلاوی

 

خوێنەری بەڕێز، بەدرێژایی ساڵها ئەمە چەند جارە لەسەر لاواز بوونی زمانی کوردی لەسەر زاری هەڵبژێرراوانی (نخبة) کورد دەنووسم. بەڵام هەرچۆن بێ. وەکو دەزانی، ڕژێمی ڕامیاری (النظام السياسي- Political system) لە هەر نیشتمانێک بێ لەسەر گۆی زەوی بەرپرسە لەسەر پاراستنی هەموو سەروسامانی ئەو نیشتمانە، ئینجا چ ئەو سەروسامانە لەژێر ئەرز بێ یا لە سەرەوەی ئەرز بێ، چ لەژێر دەریا بێ یا لە سەرەوەی دەریا بێ (زەریا)،تاکو بەرپرسە لە ئاسمانی ئەو نیشتمانە، دیسان، ڕژێمی ڕامیاری بەرپرسە لە پاراستنی کەلتوور ومێژوو وزمانی ئەو گەلە هتد. بەڵام، بابەتەکەمان ئەمڕۆ تایبەتە بۆ ئەرکی پاراستنی زمانی کوردی لەلایانی ڕژێمی ڕامیاری کوردستان وەکو پێناسەی نەتەوەیی ونیشتمانی گەلی کورد لە قۆناغی داگیرکردنی سێ پارچە ونێوی کوردستان لەلایانی قەوارەکانی چوارگوشەی شەڕەوە: ئێران، عێراق، تورکیا، سووریا؟. دیسانەوە، لەگەڵ تۆزی ڕەخنەی خوێداوی لە هەندی لە بەشداربووانی کۆنفرانسەکەی هەولێر کە زانکۆی کوردستان ڕێکیخستبوو بۆ هەڵبژێرراوانی (نخبة) کورد!! لە ژێر دروشمی: هەرێمی کوردستانی عێراق – یەکڕیزی ودەستوور. کە ویستیان لەم کۆنفراسە بەقسەی زل و بێ بنەما خۆیان بە ڕامیاری بێ هەڵە نیشانی گەلی کوردستان بدەن؟!.

هەر لەم کۆنفرانسە چەند جارێک باسێ ماددەی ١٢٠ی دەستووری یەکێتیی عێراق کرا کە ماددەکە ئەڵێ:هەرێم دەستوورێک بۆ خۆی دادەڕێژێت، هەرەمی دەسەڵاتەکانی هەرێم و میکانیزمی بەکارهێنای ئەو دەسەڵاتە دیاریدەکات، بە مەرجێک ناکۆک نەبێت لەگەڵ ئەم دەستوورە.(مەبەستی دەستوورەکەی یەکێتیی عێراقە). پرسیار لێرا، ئایا کەسێکی تێگەیشتوو لە بەشداربووانی کۆنفرانسەکە نەبوو کە پییان بڵێ دروشمی کۆنفراسەکە بە پیچەوانی ماددەی ١٢٠ی دەستووری یەکێتیی عێراقە، کە ئێوە ئەمە چەند جارە باسێ دەکەن؟؟!! ئەمە دەقی دروشمەکەی کۆنفرانسەکەیە:هەرێمی کوردستانی عێراق – یەکڕیزی ودەستوور. با خوێنەری بەڕێز بزانی، لە دەستووری یەکێتیی (فیدرالی- اتحادی) عێراق پێنج جار ناوی هەرێمی کوردستان هاتووە، لە ماددەی ٤ بڕگەی ٣ بەم جۆرە:هەرێمی کوردستان. بەبێ پاشگەزی عێراق. دیسان لەماددەی ١١٧ بڕگەی ١ ئەڵێ: هەرێمی کوردستان. لە دەستوورە ناو براوەکە بە زمانی عەرەبی بەم شێوە هاتووە: إقليم كردستان. بە بێ پاشگەزی عێراق. دیسانەوە، لە ماددەی ١٤١ سێ جار ناوی هەرێمی کوردستان هاتووە بە هەمان شێوە: هەرێمی کوردستان. بە بێ پاشگەزی عێراق. پرسیار لێرا: ئەگەر ئەمە بارودۆخی هەڵبژێرراوانی (نخبە) کوردە کە دانیشێن لە ژێر دروشمێک نازانن بە پیچەوانەی قسەکانیانە، بەپیچەوانەی لێدوانەکانیانە؟!، ئینجا چاوەڕێ چێ بین لە خەڵکی ڕەش و ڕووتی کوردستان؟؟؟!!!.

با تۆزێک لەسەر ووشەی دەستوور بوستین،بێگومان دەستوور ووشەیکی کوردیە و لە دوو ووشە پێک هاتووە، دەست کە بە عەرەبی پێ ئەڵێن (ید) لە نێوان دوو ووشەکە پیتی “و- وو” وەکو پیتی بەیەک گەیاندن، پیتی “ر”یش کورتکراوەی ووشەی “ڕێ”ە، کە ئەمڕۆ کورد بە پیتی “ر”ی سادە، بە “ر”ی بێ دەنگ دەنووسێ. ئەم چۆنیەتیە لە زمانی کوردی دا هەیە، بۆ نموونە، ووشەی دوازدە، بە مانای ٢ پتر١٠، تۆ تەماشایکە، ووشەی دوو بە ٢ “وو”ە بەڵام لە کاتی نووسێنی دوازدە کورد بە ١ “و” دەنووسێ؟؟. بە هەمان شێوە ووشەی “دوان” بە یەک “و” دەنووسی، کە خۆی ٢ “وو”ە. یا ووشەی دولاب کە ووشەیکی کوردی ڕەسەنە بەمانای کۆگە کە دوولای هەیە، دوودەرگای هەیە، بەڵام لە کاتی نوسێنەوە دیسان بە یەک “و” دەنوسرێ. هەر وەها ووشەی دوانە، جمک،جێویک، دیسان بەیەک “و” دەنوسرێ، کە عەرەب پێ ئەڵێن: توأم هتد.

خوێنەری هێژا، بێگومان هەر نەتەوەیک لە جیهان دا لە کاتی هەژاری زمانەکەی لە نەتەوەی تر ووشە وەردگرێ (اقتباس) لەم بارودۆخە بەخشراوە (معذور) بەڵام، نە تۆ ووشەی ڕەسەنی کوردی خۆت هەیە بەکاری نابەی لەجیاتی ووشەی بێگانەی داگیرکەر بەکار دەبەی، لەبەر ئەوەی کە لەناوەوە ڕۆخاوی و هیچ پەیوەندێک بە گەلی کورد و نیشتمانەکەی کە کوردستانە نەماوە، ئەی کابرای نا بەڕێز، ئەگەر بە قەبارەی پێ مێروولەیەک گەل و نیشتمانی خۆت خۆش دەوێ ئەو کات باش دەزانی کە زمانی کوردی بە بێ کەموکووڕی، بە بێ خەوش، پێناسەی نەتەویی و نیشتمانیە، پێناسەی کوردی و کوردستانی لە بەرامبەر دوژمنان و داگیرکەران بەهێز دەکا. لەبەر ئەوەی لەسەروە گوتیم؟ بۆ  ووشەی بێگانەی نەفریین لێ کراو بەکار دەبەی!!!، مەگەر تۆ ووشەی دانیشتنت نیە، بۆ ووشەی “جَلسە”ی عەرەبی بەکار دەبەی؟! مەگەر تۆ ووشەی سروشتت نیە، بۆ ووشەی “طبيعي” عەرەبی داگیرکەری ڕۆژئاوای کوردستان و نێوەی باشووری کوردستان بەکار دەبەی؟! مەگەر تۆ ووشەی تێکۆشەر، دڵکار، کۆڵنەدەرت نیە، بۆ لەجیاتی ئەو ووشەی “جدي” عەرەبی بەکار دەبەی؟! مەگەر تۆ ووشەی چەسپین، جێگیربوون، سەقامگیربوونت نیە، بۆ ووشەی “استقرار”ی عەرەبی بەکار دەبەی؟!. مەگەر لەزمانی کوردی ووشەی ڕاویژکار نیە، بۆ ووشەی “مستشار”ی عەرەبی بەکار دەبەی؟! یا کاتی ئەڵێ: نظامی سياسي. بۆ فیری خۆت ناکەی بڵێ: ڕژێمی ڕامیاری؟. یاکاتی ئەڵێ: هدف. بۆ ناڵێ: ئامانج؟. یاکاتی ئەڵێ: أصلاً. بۆ ناڵێ: هەرگیز، بە هیچ جۆرێک؟. یا لەجیاتی ووشەی رَمزی عەرەبی، بۆ ووشەی هێما بەکار نابەی؟!. بۆ لەجیاتی ووشەی “اقتصاد” ووشەی ئابوور بەکار نابەی؟. ئەمن نازانم بۆ ئەڵێ “استثمار” و ناڵێ وەبەرهێنان؟ بەداخەوە کاتی ووشە عەرەبیەکە بەکار دەبا لەبەر ئەوەی پیتی “ث” لە زمانی کوردی دا نییە ئەڵێ: ئیستسمار. وەکو پێکەنیناوی (هَزلي) ئەڵێتەوە؟!. ئەی نا برا، بۆ ئەڵێ: مُشکلة. بۆ ناڵێ: گیروگرفت، ئاستەنگ،تەنگوچەڵەمە؟. ئەی نا گەورە، ئەندامی پەرلەمانی کوردستان، ئەتۆ هەربەیانیان چیتە ناو پەرلەمانی کوردستان لەسەر دەرگای چونە ژوورەوەی پەرلەمان بە نووسینی گەورە نوسراوە پەرلەمانی کوردستان – عێراق، هەرجەند من لەگەڵ نووسینی ئەم عێرقە نییم، لەبەر ئەوەی بە پیچەوانەی دەستووری یەکیتێی عێراقە، بەڵام، بۆ لەکاتی لێدواندان یا قسەکردن لەگەڵ کەسێکی تر بەپیچەوانەی زمانی کوردی و بەشێوەزاری عەرەبی ئەڵێ: بَرلمان؟! ئایا نازانی عەرەب پیتی “پ”ئی نیە لەبەر ئەوە ئەڵێ: بَرلمان. بۆ تۆ وەکو کە ئەندامی پەرمانی کوردستانی، وەکو مەیموون لاسایی ئەو عەرەبە دەکەیتەوە؟! بۆ ئەڵێ: حیاة، بۆ ناڵێ: ژیان؟. بۆ ئەڵێ: ربح، بۆ ناڵێ: سوود؟. بۆ ئەڵێ: جمعە، بۆ ناڵێ: هەینی- ئین؟.بۆ ئەڵێ: إصلاح، بۆ ناڵێ: چاککردن. خوێنەری بەڕێز، هەڵەی هەڵبژێرراو، کەسانێ تایبەتی کورد، وەکو: ڕامیار، ڕۆژنامەوان، سەرکردە، هەڵبەستوان، نووسەر هتد زۆرن، هەڵەکانیانیش – مەبەستم ووشەی بێگانەیە، بەتایبەت ووشەی عەرەبی- زۆرترن لە ژمارەی دانە دانەی موو سەریان، ئە لەبەر ئەمە درێژە بە ووتارەکە نادەین تا خوێنەری هێژا هییلاک نەکەین لەبەرئەوە لێرا کۆتایی پێ دێنین.

” زمان دواهەمینە لەوەی ماوە بۆ ئەوانەی لەنیشتمانەکەیان بێ بەش بوون” (فەردریک هەوڵدرلین)

٠١ ٠٦ ٢٠٢١