ŞEM޹ –   Beyar Robarî

6 Comments on “ŞEM޹ –   Beyar Robarî”

1. شمش ليست سومرية ولا كوردية كلمة آشورية معناها الشمس , وشيشمس الكوردي الداسني هو إبن ئيزدينةمير كان إسمه شمس ئيزدينا قبل الشفبراة ولما إكتسب لقب الشيخ أصبح إسمه شيخ شمس ئيزدينا وفي الكلام المدمج يُلفظ شيشمس وهو جد لكثير من الشيوخ الشمسانيين , وشمس كلمة عربية فرضت بعد الإسلام والتعريب على كل من يؤمن بالشمس , وشكراً

2. الاخ حجي المحترم…هل شيشمس هو نفس شمس التبريزي أو التوريزي ام لا ارجو الاجابه

3. نعم هذا سؤال صعب لم نقف على أدلة حاسمة بعد , لكني أرجح أنه هو بالفارق الزمني فشمس الحق التبريزي عاش في نفس الفترة الزمنية , وكالعادة فالكتبة الاجانب يُنسبون كل ناشط يتحرك إلى الإسلام وإن كان منشقاً , وهنا يُنسبونه للفرس وليس العرب بمعنى أنه داسني 100% وتلميذه جلال الدين الرومي غير معترف بإسلامه, والداسنيون أيضاً بين العالم الخارجي كانوا يخفون داسنيتهم , وبفضل الدولة الأيوبية تمكنوا من التحرر وتجديد دينهم ,,,,,,,,,
   أعتقد أنه هو بل أكثر من هذا أنا أعتقد أن إسمه الحقيقي خدر ,
   كثير من الخفايا بحاجة إلى دراسة وكشف, المشكلة نحن لا نتصور الإضطهاد الذي عاشو فيه , ولهذا لا نفهم الأحداث ولماذا فعلوا كذا ولم يفعلو كذا ……………. وشكراً

4. Tev silav û rêz ji we ra, û pê ra:

   ● peyva “Şemş” qet ne bi Kurdî 100% lê beşek jê bi Kurdî ye, heya ku li ser ziman jî giran e. Ew li bingeha kok û reh û tamara peyvê Kurdî ava bûye.

   ● ji allî rehnasî (etîmolojî) va, ew koka ve-digere peyva “Şem”, wekî we nîşan kiriye li jor.
   Ew pryva erebî “şems” û “semş” li alî Dzayêr û Maroķ” ji hevreha aramî “şimşa”, ji akadî “şemeş, şemşû”

   ● ji allî peyvsazî (fîlolojî) va, rêder û qanûna tawtolojî (tautology) li ser peyva “şem” da bariye.
   – tawtolojî ya kît heye, wekî
   Wîte-wît, pire-pir, fire-fir, gofte-gow, ma-ma…
   – tawtolojî ya tîp heye, wekî
   Ba-b (ba-v), ke-k, ma-m …

   Wesan jî pevya “şem” tawtolojî tîpa ( ş ) bi kar hatiye, û bûye (şem-ş), û bi vî rengî, ew peyva (şems) derbas bûye nav zimanên biyanî (Akadî û Asûrî û yen din).

   ● li ba me Kurdan du namên (navên) kevin hene, ku li cem gellên derdira me nînin:
   – Şemê: namek Kurdî yê kevin ji bo keçan
   -Şemo: namek Kurdî yê kevin ji bo lawan

   ● hebûna hinek namên bajarên dîrokî ku kîta “şem” hil-digire û distîne û bar dike, wekî:
   ▪ras Şemra: ew bajarî dîrokî ku bi vî rengî xuya dibe
   • ras: mêtatêza (a metathesis of) ji peyva (ser /serî)
   • Şemra: ku ji peyva “şem” tev paşgir (-ra) bi wateya (tev, with him, avec). Wekî namên:
   Aghura Mezda … aghura/agira/agir-ra
   Mîtra … mît-ra

   ▪bajarî Şamê îro, paytexta Sûriyê, dîroknas dibêyin (dibêjin) ku rastiya wê “Şem” e, ji ber ku:
   Ev mizgefta Umewî, berî bibe mizgeft, ew dêrî Xurstiyanan bû, û berî bibe dêrî xurstiyanan, ew mandegeh (a temple) bû ji bo yezdehî bi namî (navî) Şem.

   Û wesan jî pir mînekên dîrokî hene, û li pêş me zellal dike, ew hebûna namî (Şem) li nav pellên dîrokê. Û êdî gumantî nîne li ser hebûna peyva (Şem).

   Û ji allî peyvsazî (fîlolojî) va ji bo kevinbûna peyvê, nayê înankirin û nayê bawerkirin, ku peyva (şemş) û tevahiya cûreyên ku jê da-digerin KEVINTIR e ji peyva (şem).
   Ji ber ku tawtolojiya fîlolojî a peyva (şemş) der-ketiye holê û meydanê li ser bingeha peyva (şem) bi xwe.
   Yanê bi gotinek din, peyva (şem) kevintir e ji peyva (şemş), û peyva (şem) bingeh e ji peyva (şemş) ra.

   Û pirark li ber balla min ra, derbas dibe:
   Gello, çima em peyva “Şem” nabihînin fi nav çand û koltûra (kultura, ku ji peyva kol û kolîn) zimanên samî da … ?
   Tenê em rengî gerguhêz (a transitive) ya tawtolojiya fîlolojî “şemş”, em dibihînin… !

   Û ji bo rehnasa (etîmolojî) peyva “Şem” bi xwe, êdî lê-kolînên ber fereh gereķ in, û ferhengên zimanên ķevinar (Xwurrî, Lulluwî, Sûmerî, Gûttî, Mîttanî… ) bi me pê-wîst dike.
   Ev yek ji ķêmasiyên li ber destên zimanzanan (a linguists).

   Û neyrîna (nêrîna) min ev e:

   1- di zimanên Latînî da, û ji ķevinar wê Lulluw û Xwurrî (Hûrrî) u Gûttî, her tim paşgira (-m / -em/ -um) hatiye wekî nîşana Bernamî (bernavî) Yekjimar, ku şûna ( ez ) distîne û hil-digere.

   2- Li ser wê pîvanê peyva “şem” dibe:
   şem … şe-m

   3- zellal e ku hebûna tîpa (h) piştî tîpa (e) û btîpa(m), hatiye siviķķirin û pê ra jî hatiye ra-kirin.
   şe-m … şe(h)-m

   4- bi bîrr hanîna her sê tîpên nermandinê (h-y-w) di zimanî Kurdî da, ku diķanin cihên hev bistînin, bi taybet li taliyê peyvan, bê ku wateya peyvê biçe guhartin, wekî:
   Ro … roh, row, roy
   Û li gor vê jî em diķanin bibêyin (bibêjin) ku:
   şe(h)-m … şe(w)-m / şe(y)-m

   5- di peyvsaziya (fîlolojiya) zimanê Kurdî da, em rind baş dizanin ku:
   ey = ê
   Mîna peyvên:
   • neyr = nêr … dineyre = dinêre
   • neyrîn = nêrîn
   • ji koka lêkera “neyr” peyva (nehr/nihr) der-dikeve, û jê jî: nehrevan /nihrevan (witness), nehrevanî … whd
   • lêkera (meyz, meyzîn) ew diķane bibe (mêz, mêzîn) li nav hinek devokan
   • meywe = mêwe
   • pey = pê … (li pey min = li pê min)

   Wesan jî ez diķanim bibêyim (bibêjim), û li ser vê pîvan û ‘eyarê ku:
   şe(y)-m … şê-m

   Û mîna min li silef jî zellal kiriye, ew paşgir (-m) nîşana ber-nam (ez) e. Yanê ew peyva ( şê-m ) țê wateya (şê-Ez).
   şê-m = şê-Ez … ez im yî şê

   6- lêkera zimanê Kurdî “Şê” ku îro pir ķêm țê bi kar hanîn, ku bi wateya:
   Şê : dişê, diķane, bi hêz e, mekin e

   Û xuya dibe ku namî (şêr /the lion) ji vê koķê vê lêkerê “şê” der-ketiye.

   7- Em ji xwe bipirsin:
   Ew namî “Şem /ro” li nav raman û neyrînên ķevinaran (kesên ķevin), bi çi reng û mengî va dihat girêdan ?
   Ma ne her tim bi ĶANEBÛNÊ (the capability) û MEKINBÛNÊ (the might) va girêdayî ye, li dijî hêzên tariyê û reşiyê.
   Û bi serkeftina “şem/ro”, di wî şerî da, ronî û îşiķ (îşiq) belav dibe li dinyayê.

   1. Kek Rêzan,
      Li destpêkê sipas jibo serinca (comment) te. Duyemîn çend têbîniyên min hene li ser nivîsa te.

      Yekmîn têbînî:
      Zimanê te yê kurdî lawazî têde heye. Çima? Jiber di kurdî de du tîp wek hevdû netên û nejî du tîp dengdêr.

      Duyemîn têbînî:
      Te gelek peyv an têgîn bikar anînî ne bi kurdî ne.

      Sêyemîn têbînî:
      Axiftina piraniya xwe dervayî mijarê ye û ti têkeliya xwe bi babetê re tune.

      Çaremîn têbînî:
      Peyvên kurdî berî hezar salan piraniya xwe giran bûn di devê mirov de, jiber gelek dirêjbûn û zanebûna mirovan kêm bû û nizanîn ziman hêsan bikrana. Û hemû zimanên Îndo – Ewrupî de rast vê zehmetî û kêşeyê hatin.
      Heger hîro kesek îngilîz veger zimanê îngilîzî berî sêsed sal nikane zimanê xwe bixwûne, jiber wê têbîniya te di vî warî de ciyê xwe nagire.

      Pêncemîn têbînî:
      Berî tu bibêjî kû têgîna (Şemş) ne bi kurdiya – Somerî ye, divê tu bibêjî ÇIMA?
      Û heger ne bi Somerî ye, gelo ji kîjan zimanî ev peyva hatî û belgeyên te çi ne.

      Tu şaristanî Asûrî, Babilî û Ekedî dervayî şaristaniya Îlamî û Somerî nîne. Ji bilî wê Asûrî an Babilî û Ekedî ne Erebin, rêjeya Ereban di nav wan de pir hindik e, wek Turkiya hîro, rêjeya Tirkan nagihîne 4% û sersedî 80% ji danîşvanên Tirkiyê hîro Kurdin. Li Sûriyê rêjeya Ereban naghîne 11%. Û gotina li ser navê bajarê (Dîmeşqê) ji binî de çewt û ne dirust e Şam di erebî de ji Şamê hatî û ev nava Ereban li bajarê Dîmeşqê kirin piştî îslamê. Û pêşniyariya min jibo te tu gotara min li ser Sûriyê nivisandî bixwûnî navê gotarê:

      https://sotkurdistan.net/2021/08/29/هل-سوريا-كردية-أم-عربية-ولماذا؟-بيار-ر/

      Te gelek li ser peyva (Şem) sekiniyî, bêyî tu bibêjî wateya peyva (Şem) çiye û ji ku hatî?

      Axiftina te ne di cî de ye, vegere zimanê Somerî tê bibînî kû ev peyv an bêje (Şemş) peyvek Somerî ye û birêya Cihoyan gihîştî Ereba ye.
      Di zimanê kurdî gelek peyv an têgîn hene ji peyva Şemş çûnî wek:
      Şemal: Gloss, shine – اللمعان
      Şemamok: البطيخ الأصفر(الشمام)

      Ev têgîn (Şemamok) kurdî ye û ereban ji zimanê me birinî û hin guhartin kirinê yî jibûna kanibin bikar hûnin û hemû ziman vê gavê davêjin dema peyvekê ji zimanên din dibin.
      الشمام مصطلح كردي أخذه العرب وأحدثوا بعض التعديلات عليه ليتوأم مع النطق العربي وهذا أمر طبيعي.
      Cehnim:
      Ev jî wek Şemş bêjeyek Kurdî – Somerî ye û ereban ji zimanê Someriyan birinî.
      Ceh: (cih, cî) المكان
      Nim: المنخفض أو العميق
      هذه الكلمة المركبة تعني القبر بلغة اليوم. ولليوم نقول في اللغة الكردية الحالية (جه) بمعنى المكان و(نم) نستخدمها لليوم بمعنى منخفض أو عمق. ومع الزمن تحولت إلى (نزم).
      مصطلح جهنم أيضآ مصطلح كردي- سومري رصين وتعني الحفرة أو بالعامية جورة.

      Divê Kurd ji bindestiya çanda neyaran rizgar bibin û ji nexweşiya kêmdîtin xelas bin.

      Li dawiyê silav û rêz jibo te kek Rêzan û herdem xweş û tendirust bî.
      B. Robarî.

      =======================

5. تحية طيبة
   شيشم, إسم مختصر من دمج الإسمين العربيين في اللهجة الكوردية هما شيخ الشمس , أو الشيخ الشمساني , شيشم, شيشمس , ثم شيح الشمس , هذه التسمية معرّبة بتأثير الإضطهادات العربية المتلاحقة والإسم الكوردي السابق هو شمس ئيزدينا وأعتقد إنها كلها ألقاب لإبن ئيزدينةمير, ربما إسمه الحقيقي خدر ,والإسم الشمساني معرب من ميهري أو ميثرائي زشكراً

Comments are closed.